Yöntem

Nasıl hesaplıyoruz?

Her kalemin formülü, kaynağı ve sınırları. Veriler 10 Kasım 2026 tarihli.

Üç ilke

  1. Senin bildiğin tutar tahminden önce gelir. Kiranı, aidatını, faturanı yazarsan tahminimizi kullanmayız.
  2. Bilmediğimizi uydurmayız. Aidat, çocuk bakımı, araç bakımı gibi kalemler için güvenilir bir ortalama yok. Bu kalemleri toplama 0 TL diye eklemeyiz; “eksik” diye gösterir, sana sorarız.
  3. Her rakamın kaynağı görünür. Bir kalem ya ilin kendi verisinden, ya bölge fiyatıyla uyarlanmış Türkiye verisinden ya da her ilde aynı olan bir tarifeden gelir. İlin kendi tarifesi elimizde yoksa Türkiye medyanı kullanılır ve kalem “Türkiye geneli” diye işaretlenir. Hangisi olduğu kalemin yanında yazar.

Kira

Kira = ilin medyan birim kirası × evin fiyatlandığı alan. Birim kira, TCMB’nin konut değerleme raporlarından derlediği il bazında medyan kiradır (2026 3. çeyrek). TCMB 74 il için bu değeri yayımlıyor. Kalan 7 ilde aynı İBBS-2 bölgesindeki illerin medyanını kullanıyoruz, bunu da kalemin yanında belirtiyoruz (ör. Bingöl için Elazığ ve Malatya). Bu iller sıralamalarda bu tahminle yer alır ve “tahmini kira” diye işaretlenir.

Ev büyüklüğü. TCMB il başına tek bir m² kirası yayımlar ve bunu 100 m² bir evin medyan kirası olarak sunar. Kira ise metrekareyle aynı oranda artmaz: ilanlarda 1+1’in m² kirası 3+1’inkinin bir buçuk katından fazladır. Birim kirayı evin metrekaresiyle düz çarpmak 1+1’i olduğundan ucuz, 3+1’i pahalı gösterir. Bu yüzden alanı 100 m²’ye göre düzeltiyoruz: fiyatlanan alan = 100 × (m² ÷ 100)0,4. 60 m² ev 81,5 m², 90 m² ev 95,9 m², 120 m² ev 107,6 m² gibi fiyatlanır; 100 m² ev TCMB’nin rakamının aynısıdır. 135 m²’nin üstünde her ek m² birim kirayla eklenir. Üs, Endeksa’nın oda sayısına göre ilan kiralarından gelir (Türkiye geneli, Ağustos 2026); ilden ile değişir, biz tek üs kullanıyoruz. Küçük evlerin daha yeni ve merkezî olması da bu farkın içindedir: rakam aynı binadaki daha küçük dairenin değil, o büyüklükte tipik bir evin kirasıdır.

Bu rakam, bugün boş bir evi kiralarsan ödeyeceğin piyasa kirasına yakındır. Yıllardır aynı evde oturanların kirası genelde bunun altındadır. Zaten kirada oturuyorsan kendi kiranı yazmanı bu yüzden istiyoruz.

Ev fiyatı = ilin medyan m² fiyatı × evin alanı. TCMB aynı değerleme raporlarından konutların m² fiyatını da derler ve her çeyrek il medyanını yayımlar (76 il). İl sayfalarındaki ev değerleri bu rakamın alanla çarpımıdır; ev büyüklüğüne göre düzeltme yapmıyoruz, çünkü fiyat için elimizde kiradaki gibi bir ölçü yok. Amortisman süresi, aynı çeyreğin m² fiyatının yıllık m² kirasına bölümüdür: iki medyan aynı evlerden geldiği için yan yana konabilir. Kirası yayımlanmayan ilde süre verilmez. Bu, bugünkü kirayla yapılan kaba bir ölçüdür; kira artışı, vergi, bakım ve boş kalan aylar hesapta yok.

Kira geçmişi aynı tablonun önceki çeyrekleridir (2018’den bugüne); hiçbir çeyrek doldurulmaz, TCMB’nin boş bıraktığı hücre boş kalır. “Enflasyondan sonra” dediğimiz değişim, kiradaki artışın tüketici fiyat endeksinin aynı iki çeyrek arasındaki artışına bölünmesidir; çeyreğin endeksi, üç ayının TÜİK endekslerinin ortalamasıdır (2003=100). Enflasyon hesaplayıcısı da aynı endeksin iki ayını birbirine böler.

Market ve dışarıda yemek

Varsayılan: orta yol. Market için iki ölçüm var ve ikisi de tek başına yanıltıyor. Hanelerin TÜİK’e beyan ettiği gıda harcaması düşük kalıyor; Türk-İş’in sağlıklı beslenme sepeti ise çoğu hanenin harcadığından fazla. Ailelerin kendi anlattığı market harcaması çoğunlukla bu ikisinin arasında, o yüzden hesap ikisinin tam ortasıyla başlar. Bu bir kaynağın ölçtüğü rakam değil, iki ölçüm arasında bir seçimdir; kendi market harcamanı biliyorsan onu yazmak üçünden de iyidir.

Sağlıklı sepet. Türk-İş her ay Ankara’daki market ve semt pazarlarından fiyat toplayıp Hacettepe Üniversitesi beslenme kalıbındaki sepeti fiyatlıyor (Ekim 2026). Yetişkin için erkek (11.347,71 TL) ve kadın (9.326,83 TL) tutarlarının ortalamasını, 4–6 yaş için 6.133,02 TL, 15–19 yaş için 11.216,46 TL kullanıyoruz. 7–13 yaş için iki çocuk grubunun ortalaması, 0–3 yaş için 4–6 yaş sepeti alınır (mama ve bez dahil değil). Ankara dışındaki iller için tutar, TÜİK’in bölgesel gıda fiyat düzeyinin Ankara bölgesine (TR51) oranıyla çarpılır. Türk-İş’in açlık sınırı da bu sepetle hesaplanır.

TÜİK ortalaması. Bu seçenek TÜİK Hanehalkı Bütçe Araştırması’ndaki ortalama gıda harcamasını kullanır (aşağıdaki “Kişisel giderler” ile aynı yöntem). İki nedenle düşük kalır: rakam hanelerin ankette beyan ettiği harcamadır; hane büyüdükçe de kişi başı harcama, genel tüketim için kullanılan ölçekle (ikinci yetişkin 0,5, çocuk 0,3) küçültülür, oysa gıdada bu indirim gerçekte bu kadar büyük değildir. Mutfaktan kısan haneler için gerçekçidir.

Dışarıda yeme içme için güvenilir bir “bir öğün kaç lira” verisi yok. TÜİK’in lokanta, kafe ve konaklama harcamasını kullanıyoruz; bu kalem otel ve tatil konaklamasını da içerir.

Elektrik, doğalgaz, su

Elektrik: Hanenin tüketimi üç resmi rakamdan kurulur. Düzey: TÜİK’in 2022 Hanehalkı Nihai Enerji Tüketim İstatistikleri’nde ortalama hane ayda 196 kWh elektrik kullanıyor. Hane büyüklüğü: bu ortalama 1,94 eşdeğer yetişkinlik bir hanedir; senin hanen, harcama anketlerindeki aynı ölçekle (ilk yetişkin 1, diğer yetişkinler 0,5, 14 yaşından küçük çocuklar 0,3) buna oranlanır. İl: EPDK’nın 2025 raporundaki faturalanan mesken tüketimi TÜİK’in o ildeki hane sayısına bölünür ve Türkiye’nin aynı oranıyla karşılaştırılır. Sayaç başına ortalama kullanılmaz: boş evler, yazlıklar ve apartman ortak alan sayaçları yüzünden Türkiye’de hane başına 1,6 mesken sayacı vardır.

Tüketim EPDK’nın 4 Nisan 2026 tarifesiyle fiyatlanır. Günlük ortalama 8 kWh’e kadarki tüketim düşük kademeden (vergiler dahil kWh 3,24 TL), üstü yüksek kademeden (4,86 TL) hesaplanır. Birim fiyat = (enerji × 1,05 elektrik tüketim vergisi + dağıtım) × 1,10 KDV, kuruşa yuvarlanır; fatura, tüketimin sayfada yazan bu fiyatla çarpımıdır. Doğalgazda ve suda da vergiler dahil birim fiyat kuruşa yuvarlanır.

Türkiye’de kişi sayısına göre elektrik tüketimi yayımlanmıyor; eşdeğerlik ölçeği elektrik için ölçülmüş bir oran değil, anketlerin hane büyüklüğü ölçeğidir. İlin oranına yazlık ve ikinci evlerin tüketimi de girer, bu yüzden tatil illerinde tahmin yüksek kalabilir. Faturanı biliyorsan hesaplayıcıda yazman en doğrusu.

Doğalgaz: BOTAŞ her il için her ayın kademe limitini yayımlıyor; limit, EPDK’nın 5 yıllık ortalama hane tüketiminin 1,75 katı. Bu yüzden ildeki ortalama hanenin ay ay tüketimini biliyoruz. Yazın en düşük ay yemek ve sıcak suyu gösterir; her ayın bunun üstünde kalan kısmı ısınmadır. Ankara’da ortalama hane yılda 1.108 m³ kullanır; bunun 213 m³ kadarı yemek ve sıcak su, gerisi ısınma.

Isınma payını senin evine göre ölçekliyoruz. Metrekare: ildeki ortalama hanenin 107 m² ısıttığını varsayıyoruz. Bu rakam TÜİK’in 2021 Bina ve Konut Nitelikleri Araştırması’ndaki oda sayısı dağılımından (konutların %47,5’i 4, %38,6’sı 3 odalı) oda tipine göre varsayılan metrekarelerle türetildi; ölçülmüş bir konut alanı değil. 60 m² bir ev bu yüzden ortalama evin ısınmasının %56’sı kadar yakar. Oda sıcaklığı: evi ortalamadan serin ya da sıcak tuttuğunu söylersen, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın “oda sıcaklığında 1 °C azaltım yaklaşık %7 tasarruf” referansıyla 2 °C fark sayıp ısınmayı %14 azaltır ya da artırırız. Yemek ve sıcak su payı değişmez.

Fiyat = (BOTAŞ konut Kademe-1 10,625 TL + ÖTV + dağıtım şirketinin sistem kullanım bedeli) × 1,20 KDV. Bir ayın tüketimi o ayın BOTAŞ limitini aşarsa o ayın tamamı Kademe-2 (18,000 TL) fiyatıyla faturalanır; büyük ve sıcak tutulan evlerde kış ayları bu yüzden birden pahalılaşır. Dağıtım bedeli bilinen şirketler dışındaki illerde bu şirketlerin medyanı kullanılır. Gösterilen aylık tutar 12 ayın ortalamasıdır; hesaplayıcı en pahalı ve en ucuz ayı da ayrıca yazar. Kat, cephe, yalıtım ve kombinin yaşı hesapta yok: bunlar için elimizde evin durumunu ortalamayla karşılaştıracak güvenilir bir veri yok.

Su: 44 ilin su idaresinin ya da belediyesinin resmi 2026 konut tarifesi (su + atık su), KDV ve çevre temizlik vergisi eklenerek kullanılır. Tüketim, TÜİK’e göre hanelere temin edilen suyun nüfusa bölümüdür: kişi başı günde 131 litre. Tarifesi elimizde olmayan illerde, bilinen tarifelerle çıkan faturaların medyanı “Türkiye geneli” etiketiyle kullanılır.

Merkezi sistem çoğunlukla doğalgazla çalıştığı için payını yukarıdaki doğalgaz hesabıyla, evinin metrekaresine göre tahmin ediyoruz; aidata dahilse “yok” dersin.Soba, elektrikli ısıtıcı ve klima için güvenilir bir ortalama yok; tutarını soruyoruz.

İnternet ve telefon

Dört operatörün 100 Mbps civarı fiber paket liste fiyatlarının medyanı (889–1.145 TL arası, Eylül 2026). Taahhüt ve kampanya fiyatı değiştirir. 20 GB faturalı hat, üç operatörün liste fiyatlarının medyanı (465–1.000 TL arası, Eylül 2026). Cep telefonu kalemi, yetişkin ve 14 yaş üstü çocuk başına bir hat sayar.

Ulaşım ve araç

Yakıt = aylık km × 100 km’deki tüketim × litre fiyatı. Benzin ve motorin fiyatı EPDK’nın illere göre bayi fiyatları raporundan gelir: o ildeki markaların fiyatlarının medyanı (satış hacmi yayımlanmadığı için her marka bir kez sayılır). O günün raporunda bildirimi olmayan ilde aynı günün Petrol Ofisi pompa fiyatı kullanılır. EPDK il bazında otogaz fiyatı yayımlamadığı için LPG’de Petrol Ofisi’nin il pompa fiyatını kullanıyoruz; tek markanın fiyatıdır. LPG’li araçta tüketim LPG litresi olarak sorulur, çünkü LPG’nin litresi daha az enerji taşır ve aynı yol için daha çok litre gider (MEB LPG yakıt sistemleri modülü: yaklaşık %10; sektör kaynakları: %20–25). Bu araçlar ilk çalıştırmada ve motor ısınana kadar benzin de yakar; bu pay kısa yola ve havaya göre çok değiştiği ve güvenilir bir oran olmadığı için tahmin etmiyor, ayrı bir kalem olarak soruyoruz. Elektrikli araçta yakıtın yerini şarj alır: aylık km × 100 km’deki kWh, evde şarj edildiği varsayımıyla hanenin kendi elektrik tüketiminin üstüne eklenir ve mesken tarifesinin iki kademesiyle fiyatlanır; evin kendi faturası değişmez, aracın payı ayrı kalemdir. Halka açık istasyonların fiyatı için resmi bir seri olmadığından oradaki gideri kişi yazar. MTV, 2026 tarifelerinden okunur: 2018 ve sonrasında tescil edilen araçta motor hacmine, yaşa ve ilk tescildeki taşıt değeri dilimine göre (dilim seçilmezse en düşüğü sayılır ve kalemde söylenir); 2018 öncesinde tescil edilen araçta değere bakılmayan ayrı tarifeden. Yalnızca elektrik motoru olan otomobil, motor gücüne denk gelen satırdaki tutarın %25 kadarını öder (197 sayılı Kanun md. 5). Bütün satırlar MTV tutarları rehberinde. Trafik sigortası için SBM’nin il bazında yayımladığı yasal azami prim, yeni poliçenin başladığı 4. basamaktan alınır; elektrikli otomobilin tavanı ayrıdır. Bu bir üst sınırdır. Kasko yalnız “kasko yaptırıyorum” diyenlere eklenir: Türkiye Sigorta Birliği’nin yayımladığı otomobil kaskosu ortalama yıllık primi (Türkiye geneli; aracın değeri primi çok değiştirir). Bakım ve lastik araca göre çok değiştiği için soruyoruz; muayene ücretini bilgi için gösteriyoruz.

Toplu taşıma: 24 büyükşehrin elektronik kart tam bilet ücreti elimizde; bir kısmı belediyenin kendi sayfasından, bir kısmı meclis kararını aktaran haberlerden (kalemin açıklamasında yazar). Her gün kullananlar için ayda 44 biniş (22 iş günü, gidiş-dönüş) tam bilet ya da aylık tam abonman, hangisi ucuzsa; ara sıra kullananlar için tam bilet × biniş sayısı kullanılır. Tarifesi elimizde olmayan illerde bu 24 ilin tam bilet ücretlerinin medyanı kullanılır ve kalem “Türkiye geneli” diye işaretlenir: tam bilet ücretleri iller arasında dar bir aralıkta (27,50 TL–46,20 TL); kalemi boş bırakmak o illeri bir aylık yol parası kadar ucuz gösterirdi. Örnek hanelerde her yetişkin işe toplu taşımayla gider. Tek bir kentsel bileti olmayan, mesafeye göre ücretlenen şehirlerin tarifesi eklenmedi.

Kişisel giderler

Giyim, kişisel bakım, sağlık, eğlence ve ev eşyası kalemleri TÜİK Hanehalkı Bütçe Araştırması 2025’in “eşdeğer fert başına” aylık harcamasından gelir. Hanenin büyüklüğü değiştirilmiş OECD ölçeğiyle hesaba katılır: ilk yetişkin 1, 14 yaş üstü diğer kişiler 0,5, daha küçük çocuklar 0,3 kişi sayılır. 2025 fiyatları, ilgili TÜFE ana grubunun Ağustos 2026 endeksiyle (2025 = 100) bugüne taşınır, sonra ilin bölgesinin fiyat düzeyiyle çarpılır.

Yalnız cepten çıkan para. TÜİK’in tüketim rakamı, hanenin para ödemeden tükettiğini de sayar. Her kalemi aynı araştırmanın “parasal harcama” payıyla çarpıyoruz. Çoğu kalemde bu pay %99’un üstünde; lokanta ve konaklamada %64,68, çünkü geri kalanı işverenin verdiği yemek gibi ayni tüketim.

Ortalama hane ve dar bütçe. Ortalama, yüksek gelirli hanelerin de içinde olduğu bütün hanelerin ortalamasıdır. “Dar bütçe” düzeyi, gelire göre sıralanan hanelerin ikinci %20’lik diliminin harcamasını kullanır: TÜİK her kalemde bu dilimin toplam harcamadan aldığı payı yayımlıyor; dilim hanelerin beşte biri olduğundan, hane başına harcaması ortalamanın pay × 5 ÷ 100 katıdır. Gıdada bu oran %86, giyimde %58, lokantada %46. Bir sınırı var: dilimler hanenin toplam gelirine göre sıralanır ve düşük dilimlerde haneler daha küçüktür, bu yüzden oran aynı büyüklükteki bir hane için harcamayı bir miktar düşük gösterir. Dar bütçe kirayı ve faturaları değiştirmez.

Kirada olan, olmayan. TÜİK’e göre (2025) nüfusun %27’si kirada oturuyor; %57’si kendi evinde, %16’sı kira ödemeden bir yakınının evinde ya da lojmanda yaşıyor. Örnek hanelerin “kirada” rakamı, bugün ev tutan birinin ödeyeceği piyasa kirasını içerir; son iki yılda ev tutmuş ve yasal tavan kadar zam almış bir kiracı buna yakın öder, daha eski kiracılar belirgin biçimde daha az. Bu yüzden sayfalar kiracının rakamını tek başına değil, kira ödemeyen haneninkiyle birlikte gösterir.

İller arası farklar

TÜİK, 26 istatistiki bölge için harcama grubu bazında fiyat düzeyi endeksi yayımlıyor (2024, Türkiye = 100). Gıda, giyim, sağlık gibi kalemler bu endeksle uyarlanır. Aynı bölgedeki iller aynı çarpanı alır; bölge içi farkı bilmiyoruz. Endeks 2024’e ait; bölgeler arası farkın bugün de benzer olduğunu varsayıyoruz.

İl karşılaştırmasında senin yazdığın tutarlar üç şekilde taşınır: kira, faturalar ve toplu taşıma gibi yere bağlı kalemlerde o ilin tahmini kullanılır; market, giyim gibi alışkanlıklar bölge fiyat farkıyla uyarlanır; telefon faturası ve araç sigortası gibi her yerde aynı olan giderler olduğu gibi kalır.

Birikim hesabı

Hesap aylık adımlarla, en fazla 60 yıl ilerler. Her ay önce birikime o ayın stopajdan sonraki getirisi eklenir; sonra gelir ile gider karşılaştırılır, açık birikimden çekilir. Gider kalemleri kendi TÜFE gruplarının hızıyla, pasif gelir istersen genel enflasyonla büyür.

  • Vade: Bankanın söylediği oran yıllık basit orandır ve vade sonunda ödenir. 1 aylık hesapta her ay yıllık oranın on ikide biri ödenir ve ertesi ay o da getiri kazanır; 1 yıllık hesapta oranın tamamı yılda bir kez ödenir. Her vadenin stopaj sonrası getirisini, o getiriye bileşik olarak varan aylık orana çeviriyoruz: bugünkü 1 aylık mevduat (%42,1) yılda net %40,8, 1 yıllık mevduat (%39,3) net %33,4 kazandırır.
  • Getiri: Başlangıçta TCMB’nin seçtiğin vadedeki haftalık ortalaması: mevduat için bankaların faizi (1 ay: %42,1), katılma hesabı için katılım bankalarının dağıttığı kâr payı oranı (1 ay: %41,4). Kâr payı önceden taahhüt edilmez; oran geçmiş dağıtımı gösterir. İlk 12 ay sabit, sonra 24 ayda uzun vadeli enflasyon beklentisinin 1 puan üstüne iner.
  • Stopaj: 6 aya kadar %17,5, 1 yıla kadar %15, 1 yıldan uzun %10 (10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı).
  • Enflasyon: TÜİK yıllık TÜFE (%29,8) 24 ayda TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi’ndeki 24 ay sonrası beklentiye (%17,9) iner.
  • Temkinli senaryo: enflasyon 5 puan yüksek, uzun vadeli faiz farkı 2 puan düşük.

Hedef hesabı

Hedef hesabı aynı aylık adımları birikim döneminde işletir: her ay gelirden gider çıkar, kalan birikime eklenir ve faiz kazanır. Maaş enflasyonla, sabit ya da enflasyonun seçtiğin puan üstünde büyür. Birikim her ay genel TÜFE ile bugünün parasına çevrilir; bugünün fiyatıyla yazılan hedefe ilk ulaştığı ay sonuçtur. En fazla 50 yıl ileriye bakılır.

  • Acil durum fonu: seçtiğin ay sayısı çarpı bugünkü aylık gider.
  • Finansal özgürlük: maaş olmadan, varsa pasif gelirle birlikte giderini 60 yıl karşılayan en küçük birikim. Bugünkü yüksek faiz kalıcı olmadığı için bu tutarı faizin ve enflasyonun uzun vadeli düzeyiyle hesaplıyoruz. Tutar, sondan başa doğru ay ay çözülüp ileriye doğru bir kez daha sınanır.
  • Başka illerde: gelir ve birikim aynı tutulur, yalnız o ilin yaşam maliyeti değişir. İller arası maaş farkı hesaba girmez.

Neleri bilmiyoruz?

  • İlçe ve mahalle farkı: bütün veriler il ya da bölge düzeyinde.
  • Evin durumu, yalıtımı ve eşyalı olup olmadığı kiraya ve faturaya yansımaz.
  • Aidat, özel okul, kreş, bakıcı, araç bakımı ve evcil hayvan için ortalama yok.
  • Faturalar bir yılın ortalamasıdır; kış ve yaz ayları çok farklıdır.
  • Faiz ve enflasyon beklentileri gerçekleşmeyebilir. Sonuçlar yatırım tavsiyesi değildir.

Kaynakların tam listesi ve tarihleri veri kaynakları sayfasında. Bu sayfa 2026-11-10.1 yayınını ve hesap motorunun 2026.10.6 sürümünü anlatır.